Уводзіны раскрываюць актуальнасць абранай тэмы, абгрунтоўваюць яе значнасць з пункту гледжання гісторыі Беларусі і сучасных сацыяльных працэсаў. Асноўнымі задачамі з'яўляюцца вызначэнне крыніц і метадаў даследавання, а таксама фармулёўка мэты і задач рэферата. У гэтым раздзеле таксама прапануецца кароткі агляд структуры працы і асноўных пытанняў, якія будуць асвятляцца ў наступных раздзелах.

Гэты раздзел прысвечаны разгляду тэарэтычных падыходаў да вывучэння нацыяналізму і фарміравання нацыі. Аўтар разбірае ключавыя канцэпцыі і паняцці, такія як "нацыя", "нацыянальная ідэнтычнасць", "нацыянальны рух". Акрамя таго, разглядаюцца розныя гістарыяграфічныя школы і падыходы да аналізу нацыянальных працэсаў, што забяспечыць больш глыбокае разуменне перыяду.

Падрабязна разглядаюцца асноўныя тэорыі нацыяналізму (Э. Гельнера, Б. Андэрсана, Э. Хобсбаума), аналізуецца іх прыдатнасць для аналізу беларускага кантэксту. Аўтар ацэньвае, як гэтыя тэорыі могуць дапамагчы ў разуменні спецыфікі беларускага нацыянальнага руху, выяўленні яго асаблівасцей і супярэчнасцей, а таксама фактараў, што на яго паўплывалі.

Разглядаюцца ключавыя фактары, якія адыгралі вызначальную ролю ў фарміраванні беларускай нацыі, уключаючы мову, культуру і тэрыторыю. Падрабязны аналіз гістарычнага шляху беларускай мовы, яе статусу і ўплыву на нацыянальную ідэнтычнасць. Аналізуецца роля культуры (літаратуры, мастацтва, фальклору) у захаванні і распаўсюджванні нацыянальных каштоўнасцей.

Агляд асноўных гістарыяграфічных школ і падыходаў да вывучэння беларускага нацыянальнага руху. Аўтар аналізуе працы беларускіх і замежных гісторыкаў, ацэньвае іх уклад у разуменне розных этапаў і аспектаў нацыянальнага фарміравання. Звяртаецца ўвага на спрэчныя пытанні і розныя трактоўкі гістарычных падзей і асоб, якія абумоўліваюць гэтую спецыфіку.

У гэтым раздзеле аналізуецца сацыяльна-палітычнае становішча беларускіх земляў у ХІХ–пачатку ХХ ст. Разглядаюцца асаблівасці сацыяльнай структуры, палітычныя інстытуты і эканамічныя змены, якія ўплывалі на развіццё нацыянальнага руху. Аўтар разглядае ўплыў розных фактараў, такіх як палітыка Расійскай імперыі, паўстанні і рэформы.

Разглядаецца сацыяльная структура беларускага грамадства ў ХІХ стагоддзі, аналізуецца становішча розных сацыяльных груп (сялянства, шляхта, мяшчане, інтэлігенцыя). Ацэньваецца ўплыў сацыяльных змен і структуры на фарміраванне нацыянальнай свядомасці і нацыянальны рух. Выбіраюцца розныя аспекты.

Аналізуецца палітыка Расійскай імперыі ў дачыненні да беларускіх земляў, уключаючы рэпрэсіі, культурную палітыку і адукацыю. Ацэньваецца ўплыў гэтай палітыкі на розныя аспекты нацыянальнага руху, такіх як развіццё нацыянальнай свядомасці, арганізацыя супольнасцяў і з'яўленні інтэлектуалаў. Асобна разглядаюцца сувязі.

Вывучаецца ўплыў паўстанняў (1830-1831, 1863-1864 гг.) і рэформаў (сялянская рэформа 1861 г.) на фарміраванне беларускай нацыі. Разглядаецца, як гэтыя падзеі павялічвалі нацыянальную свядомасць, а таксама выклікалі перамены ў сацыяльнай і палітычнай структурах грамадства. Асобна аналізуецца значэнне.

У гэтым раздзеле падрабязна разглядаецца ўплыў культуры і мовы на фарміраванне беларускай нацыі. Аўтар аналізуе ролю літаратуры, мастацтва, тэатра і адукацыі ў распаўсюджванні нацыянальнай ідэі. Асобна звяртаецца ўвага на моўны фактар, аналізуецца статус беларускай мовы.

Аналіз творчасці класікаў беларускай літаратуры (Ф. Багушэвіча, Я. Купалы, Я. Коласа і інш.) у кантэксце нацыянальнага адраджэння. Асаблівая ўвага надаецца тэмам і сюжэтам, якія спрыялі фарміраванню нацыянальнай ідэнтычнасці, станаўленню нацыянальнай літаратурнай традыцыі. Аналізуецца як творчасць.

Разглядаецца гісторыя беларускай мовы, уключаючы яе фарміраванне, стан і перспектывы развіцця ў ХІХ–пачатку ХХ ст. Аналізуецца дзейнасць мовазнаўцаў і лінгвістаў, а таксама роля мовы ў фарміраванні нацыянальнай ідэнтычнасці. Асаблівая ўвага надаецца палітыцы ў адносінах да мовы.

Агляд дзейнасці культурных і адукацыйных арганізацый (тэатр, музеі, школы), якія спрыялі распаўсюджванню нацыянальнай ідэі. Аналізуецца ўплыў адукацыі і культурных ініцыятыў на фарміраванне нацыянальнай свядомасці і ўдзел розных сацыяльных груп у культурным жыцці. Асобна аналізуюцца...

У гэтым раздзеле разглядаецца практычная дзейнасць беларускіх нацыянальных арганізацый і роля выдатных дзеячаў у фарміраванні нацыі. Аўтар аналізуе дзейнасць палітычных партый, культурна-асветніцкіх таварыстваў і асобных лідэраў, якія спрыялі развіццю нацыянальнага руху.

Агляд дзейнасці беларускіх палітычных партый (БСГ, БХД і інш.) і іх праграмных мэтаў. Аналізуецца іх роля ў палітычным жыцці беларускіх зямель, а таксама ўплыў на фарміраванне нацыянальнай ідэнтычнасці і барацьбу за нацыянальныя правы. Асноўная ўвага надаецца.

Аналіз дзейнасці культурна-асветніцкіх таварыстваў (напрыклад, "Беларускае таварыства дапамогі ахвярам вайны") і іх уплыў на развіццё культуры і адукацыі. Вывучаецца іх роля ў распаўсюджванні беларускай мовы, культуры і гісторыі, а таксама ў фарміраванні.

Агляд жыцця і дзейнасці выдатных дзеячаў беларускага нацыянальнага руху (В. Дунін-Марцінкевіч, Ф. Багушэвіч, Я. Купала, Я. Колас і інш.). Аналізуецца іх уклад у фарміраванне нацыянальнай свядомасці, развіццё культуры, літаратуры і мовы. Разглядаецца іх роля...

У заключэнні падводзяцца вынікі даследавання, абагульняюцца асноўныя высновы і ацэньваецца ўклад беларускага нацыянальнага руху ў фарміраванне нацыі. Падкрэсліваецца значэнне гэтага працэсу для сучаснай беларускай ідэнтычнасці і гістарычнай памяці. Ацэньваюцца перспектывы далейшага даследавання тэмы.

У гэтым раздзеле прыводзіцца поўны спіс выкарыстанай літаратуры, уключаючы манаграфіі, артыкулы, навуковыя працы, а таксама архіўныя матэрыялы і электронныя рэсурсы, якія былі выкарыстаны аўтарам у працэсе даследавання. Спіс упарадкаваны ў адпаведнасці з навуковымі стандартамі.